LE VICISSITUDINI DI UN CAPITELLO COMPOSITO FIGURATO: TRA IL TEMPIO DEL PRETORIO E IL GRANDE TEATRO DI GORTINA

Η μελέτη παρουσιάζει την ανάλυση ενός σύνθετου εικονιστικού κιονόκρανου από μάρμαρο, το οποίο βρέθηκε στην περιοχή Βίγλες–Μαυρόπαπα της Γόρτυνας (Κρήτη). Μέσα από τη λεπτομερή εξέταση των τεχνικών, μορφολογικών και εικονογραφικών χαρακτηριστικών του, προτείνεται η χρονολόγησή του στον 3ο αιώνα μ.Χ. και διερευνάται η πιθανή αρχική του προέλευση από ένα μνημειακό οικοδόμημα της πόλης, όπως ο Ναός Β του Πραιτωρίου ή το Μεγάλο Θέατρο στις υπώρειες της ακρόπολης. Παράλληλα, το κιονόκρανο εξετάζεται στο πλαίσιο των διαδικασιών επαναχρησιμοποίησης οικοδομικού υλικού κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, οι οποίες πιθανότατα εξηγούν την παρουσία του στον χώρο της βασιλικής του Μαυρόπαπα. Η μελέτη προσφέρει νέες προοπτικές σχετικά με τη χρονολόγηση του Ναού Β, την επαναχρησιμοποίηση αρχιτεκτονικών μελών από μεγάλα μνημεία της αυτοκρατορικής περιόδου που είχαν πλέον εγκαταλειφθεί, καθώς και τον συμβολικό ρόλο της αρχιτεκτονικής στη διαμόρφωση της αστικής ταυτότητας της Γόρτυνας κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

This paper presents an analysis of a figured composite marble capital, discovered in the Vigles-Mavropapa area of Gortyn (Crete). Through a detailed examination of its technical, stylistic, and iconographic features, the study proposes a date in the 3rd c. AD and discusses its possible original provenance from a monumental building in the city, such as the Praetorium Temple B or the Great Theatre on the slopes of the acropolis. The capital is further examined in the context of Late Antique reuse processes, which may explain its presence in the area of the Mavropapa basilica. The article thus offers new perspectives on the chronology of Temple B, on the reuse of architectural material from large, abandoned monuments of the imperial age, and on the symbolic role of architecture in the civic identity of Late Antique Gortyn.

Il contributo presenta un’analisi di un capitello composito figurato in marmo, rinvenuto nell’area di Vigles-Mavropapa a Gortina (Creta). Attraverso un esame dettagliato degli aspetti tecnici, stilistici e iconografici, lo studio propone una datazione al III sec. d.C. e ne discute la possibile provenienza originaria da un edificio monumentale della città, come il Tempio B del Pretorio o il Grande Teatro alle pendici dell’acropoli. Il capitello è inoltre indagato nel contesto dei processi di reimpiego tardoantico, che ne avrebbero determinato la presenza nell’area della basilica di Mavropapa. L’articolo offre così nuove prospettive sulla cronologia del Tempio B, sul reimpiego di materiale architettonico dai grandi monumenti dismessi di età imperiale e sul ruolo simbolico dell’architettura nell’identità civica della Gortina tardoantica.